Pexels
Van kartonnen verpakkingen en voedselresten tot beschermingsmiddelen en specifiek zorgafval: binnen een zorgorganisatie komen iedere dag uiteenlopende afvalstromen vrij. Juist die diversiteit maakt afvalbeheer ingewikkelder dan in een gemiddeld kantoor. Veiligheid en hygiëne staan voorop, terwijl tegelijkertijd de wens groeit om grondstoffen bewuster te gebruiken en de hoeveelheid restafval terug te dringen.
Afvalstromen in zorgorganisaties slimmer en duurzamer organiseren begint daarom niet simpelweg met het plaatsen van meer afvalbakken. Het vraagt om inzicht in wat er wordt weggegooid, waar het afval ontstaat en welke materialen veilig gescheiden of zelfs voorkomen kunnen worden. Door medewerkers, leveranciers, facilitair management en afvalinzamelaars hierbij te betrekken, kan afvalbeheer steeds meer onderdeel worden van de dagelijkse bedrijfsvoering.
Niet iedere afvalstroom kan op dezelfde manier worden behandeld
Een belangrijke eerste stap is onderscheid maken tussen verschillende soorten afval. In een ziekenhuis, verpleeghuis of andere zorgomgeving kan regulier bedrijfsafval ontstaan, zoals papier, karton, glas, verpakkingen en voedselresten. Daarnaast zijn er afvalstromen waarvoor vanwege mogelijke gezondheidsrisico’s specifieke eisen aan opslag, inzameling en verwerking gelden.
Juist daarom is het belangrijk om niet al het afval uit behandelruimtes automatisch als één categorie te beschouwen. Afval dat veilig als reguliere afvalstroom kan worden verwerkt, hoeft niet noodzakelijk dezelfde route te volgen als materiaal waarvoor bijzondere voorschriften gelden.
Een goede inventarisatie geeft inzicht in welke afvalstromen op verschillende afdelingen ontstaan. Een keuken produceert immers ander afval dan een kantoor, behandelkamer of laboratorium. Door eerst die verschillen in kaart te brengen, kunnen inzamelmiddelen en instructies veel gerichter worden ingericht.
Afval scheiden moet ook tijdens een drukke dienst eenvoudig zijn
Op papier kan een uitgebreid afvalscheidingsplan uitstekend werken. In de praktijk moeten verpleegkundigen, artsen en andere medewerkers er ook tijdens drukke momenten mee uit de voeten kunnen.
Daarom helpt het wanneer afvalbakken logisch staan opgesteld op de plaats waar het betreffende afval daadwerkelijk ontstaat. Duidelijke aanduidingen en consequent gebruikte kleuren of symbolen kunnen vergissingen verminderen. Wanneer medewerkers eerst naar een andere ruimte moeten lopen of bij iedere verpakking moeten twijfelen over de juiste bak, wordt goed scheiden onnodig moeilijk.
Training is eveneens belangrijk, maar hoeft niet altijd uit lange cursussen te bestaan. Korte instructies op de werkplek, duidelijke voorbeelden en terugkerende aandacht tijdens teamoverleggen kunnen praktischer zijn.
Ook feedback maakt verschil. Wanneer een afdeling bijvoorbeeld ziet hoeveel restafval in een bepaalde periode is verminderd, wordt het resultaat van de gezamenlijke inspanning zichtbaar.
Afval voorkomen komt vóór afval scheiden
Duurzaam afvalbeheer gaat niet alleen over de vraag in welke container iets terechtkomt. Nog interessanter is de vraag waarom het afval überhaupt ontstaat.
Een afvalanalyse kan bijvoorbeeld zichtbaar maken dat bepaalde producten onnodig zwaar worden verpakt, dat materialen structureel ongebruikt worden weggegooid of dat bestelhoeveelheden niet goed aansluiten op het daadwerkelijke verbruik. Vervolgens kan samen met inkoop en leveranciers worden onderzocht of dit anders kan.
Dat betekent uiteraard niet dat wegwerpproducten zonder meer door herbruikbare alternatieven vervangen moeten worden. Binnen de zorg zijn infectiepreventie, patiëntveiligheid en kwaliteit doorslaggevend. Een duurzamer alternatief moet dus ook praktisch en verantwoord toepasbaar zijn.
Juist door duurzaamheid, inkoop en zorginhoudelijke expertise samen te brengen, kunnen keuzes worden gemaakt die verder gaan dan alleen afval achteraf beter verwerken.
Bedrijfsafval inzameling afstemmen op wat werkelijk nodig is
Ook aan de achterkant van het proces valt winst te behalen. Containers die halfleeg worden opgehaald of afvalstromen waarvoor veel te grote inzamelmiddelen zijn geplaatst, kunnen wijzen op een inrichting die niet goed aansluit op de praktijk.
Door hoeveelheden gedurende een langere periode te registreren, ontstaat een realistischer beeld van het afvalvolume per locatie en categorie. Op basis daarvan kan de frequentie van de bedrijfsafval inzameling beter worden afgestemd op de daadwerkelijke behoefte.
Digitale hulpmiddelen kunnen hierbij ondersteuning bieden. Denk aan registratiesystemen voor afvalgewichten of sensoren die de vulgraad van bepaalde containers meten. Zulke technologie is vooral nuttig wanneer de verzamelde gegevens daadwerkelijk worden gebruikt om processen aan te passen.
Voor een kleinere zorglocatie is uitgebreide technologie niet altijd noodzakelijk. Een periodieke meting en goede registratie kunnen daar al voldoende inzicht opleveren. De oplossing moet passen bij de schaal en complexiteit van de organisatie.
Begin op de afdelingen waar veel te winnen valt
Een volledige zorgorganisatie in één keer anders laten werken is vaak niet nodig. Een pilot op één of enkele afdelingen kan juist duidelijk maken welke aanpak in de praktijk werkt.
Begin bijvoorbeeld op een locatie waar relatief veel verpakkingsmateriaal of voedselafval ontstaat. Meet eerst de uitgangssituatie en spreek vervolgens een concreet doel af. Dat kan gaan over minder restafval, betere scheiding van karton of het verminderen van een specifieke materiaalstroom.
Na enkele maanden kan worden bekeken wat er daadwerkelijk is veranderd. Welke instructies werkten goed? Waar ontstond verwarring? Stonden containers op de juiste plek? En is het afval daadwerkelijk beter gescheiden, of alleen anders verdeeld?
Met zulke informatie kan een aanpak worden verbeterd voordat deze breder binnen de organisatie wordt ingevoerd.
Leveranciers en afvalpartners bij de oplossing betrekken
Een zorgorganisatie heeft slechts gedeeltelijk invloed op de materialen die binnenkomen. Veel producten worden geleverd in verpakkingen die na gebruik vrijwel direct afval worden. Daarom is samenwerking met leveranciers relevant wanneer de hoeveelheid afval structureel moet worden verminderd.
Tijdens inkoopgesprekken kan bijvoorbeeld worden gevraagd naar minder verpakkingsmateriaal, retourmogelijkheden of andere verpakkingsvormen. Ook kan worden onderzocht of bepaalde transportverpakkingen meerdere keren gebruikt kunnen worden.
Aan de andere kant van de keten kan een afvalinzamelaar helpen om te bepalen welke reguliere bedrijfsafvalstromen afzonderlijk ingezameld kunnen worden en welke containers daarbij passen. Een aanbieder zoals www.mkb-afval.nl kan bijvoorbeeld worden geraadpleegd voor mogelijkheden rondom verschillende soorten bedrijfsafval. Voor specifieke zorggerelateerde afvalstromen moet uiteraard altijd worden gecontroleerd welke wettelijke en veiligheidsvoorschriften van toepassing zijn en welke gespecialiseerde verwerking noodzakelijk is.
Maak duurzaamheid meetbaar zonder de zorg onnodig te belasten
Een duurzamer afvalbeleid heeft weinig aan ambitieuze doelstellingen wanneer niemand weet of er daadwerkelijk vooruitgang wordt geboekt. Kies daarom enkele meetbare indicatoren die aansluiten bij de organisatie.
Dat kan de totale hoeveelheid restafval zijn, maar bijvoorbeeld ook het aantal kilogram karton, voedselafval of een andere relevante afvalstroom. Door gegevens per locatie of afdeling te vergelijken, wordt duidelijk waar veranderingen effect hebben en waar aanvullende aandacht nodig is.
Tegelijkertijd moet afvalregistratie geen extra administratieve last voor zorgmedewerkers worden. Waar mogelijk ligt het verzamelen en analyseren van gegevens daarom bij facilitaire teams, inkoop of andere ondersteunende functies.
Afvalstromen in zorgorganisaties slimmer en duurzamer organiseren is uiteindelijk een continu proces. De grootste verbetering zit niet noodzakelijk in één nieuwe technologie of container, maar in een combinatie van minder afval produceren, correct scheiden, passende inzameling en regelmatig evalueren. Wanneer dat proces aansluit op de dagelijkse zorgpraktijk, kan duurzaamheid worden verbeterd zonder veiligheid en werkbaarheid uit het oog te verliezen.