© Pixabay
Het woord 'verslaving' roept direct beelden op van duisternis en wanhoop. We denken aan alcoholisme, drugsgebruik, of de afhankelijkheid van zware medicatie. Dit zijn ongezonde, soms levensbedreigende gewoonten die vaak resulteren in een noodzakelijke opname in een instelling. De specialisten van de bekende afkickkliniek THE YOUTURN staan dagelijks klaar om mensen te helpen hun leven weer op de rails te krijgen, weg van deze destructieve paden.
De ernst van dergelijke verslavingen is onbetwistbaar. Maar is het label ‘verslaving’ altijd negatief?
De donkere kant van afhankelijkheid
Laten we eerlijk zijn: de klinische definitie van een verslaving is inherent schadelijk. Het gaat om dwangmatig gedrag waarbij men middelen blijft gebruiken of handelingen blijft uitvoeren ondanks de negatieve, vaak ernstige gevolgen. Dit kan leiden tot fysieke schade, sociale isolatie, verlies van werk, en financiële problemen. De weg naar herstel, vaak via een prive afkickkliniek Nederland, is lang en zwaar. Denk aan de oncontroleerbare drang naar gokken, de destructieve spiraal van cocaïne, of de sluipende afhankelijkheid van pijnstillers. Hier is geen ruimte voor gezondheidsvoordelen. Integendeel, het is een constante strijd om het tij te keren en de controle terug te pakken.
Sporten: de grens tussen passie en dwang
Toch horen we mensen weleens zeggen dat ze ‘verslaafd’ zijn aan hardlopen, krachttraining, of yoga. Wat bedoelen ze daarmee? Meestal beschrijven ze een sterke, bijna onbedwingbare behoefte om te bewegen, vaak gedreven door de endorfine-kick die volgt op een intensieve sessie, de zogenoemde ‘runner’s high’. Dit gedrag levert duidelijke voordelen op: verbeterde cardiovasculaire gezondheid, stressvermindering, en een sterker gestel. Een dag niet sporten voelt ongemakkelijk, alsof er iets essentieels mist.
De vraag is: wanneer slaat deze gezonde passie om in een ongezonde obsessie? Dat gebeurt zodra rustdagen worden overgeslagen ondanks blessures, of wanneer sociale afspraken en werk systematisch worden opgeofferd voor de training. Dan verschuift de balans. Het wordt dan een dwang, een vorm van controle die op termijn zowel mentale als fysieke schade kan veroorzaken. De gezonde gewoonte muteert in exercisie-afhankelijkheid, een ernstige gedragsverslaving.
De valkuil van te gezond: orthorexia
Maar kan je verslaafd raken aan écht gezond gedrag, zoals gezond eten? In theorie is voedzame voeding de basis voor een vitaal leven. Echter, wanneer de focus op ‘puur’ en ‘gezond’ eten obsessief wordt en begint te domineren, spreken we van orthorexia nervosa. Dit is geen officiële eetstoornis in de zin van anorexia of boulimia, maar het gedrag heeft wel degelijk destructieve kenmerken van een verslaving.
Mensen met orthorexia besteden buitensporig veel tijd en energie aan het plannen, kopen en bereiden van ‘perfect’ voedsel. Ze schrappen hele voedselgroepen omdat die ‘ongezond’ zouden zijn. Dit kan leiden tot sociale isolatie omdat uit eten gaan onmogelijk wordt, maar ook tot ernstige ondervoeding doordat het dieet te beperkt is. Wat begon als een wens om gezond te leven, wordt een rigide, stressvolle dwang. Ook bij dergelijke gedragsverslavingen kan de hulp van instellingen zoals THE YOUTURN soms noodzakelijk zijn om de mentale patronen te doorbreken.
De conclusie: controle is de sleutel
De term ‘gezonde verslaving’ is dus eigenlijk een paradox. Wat we bedoelen, is een zeer sterke, positieve gewoonte. Het gaat om gedrag dat je helpt te groeien en je leven verrijkt zonder dat je eronder lijdt als je het een keer mist. De essentie is: je bent de baas over de gewoonte, de gewoonte is niet de baas over jou. Wanneer de controle weg is, of het nu gaat om alcohol, sport, of gezond eten, is het tijd om de bel te luiden en professionele hulp te zoeken.