Botulinetoxine bij zweten, migraine en tandenknarsen: wat zegt het bewijs?

Botulinetoxine wordt steeds vaker ingezet bij medische klachten als overmatig zweten, migraine en tandenknarsen. Maar wat zegt het bewijs per toepassing? Velvet Clinics in Amsterdam zette de wetenschap en de Nederlandse richtlijnen op een rij.

Botulinetoxine is bij het publiek vooral bekend als behandeling tegen rimpels. Steeds vaker vragen patiënten ernaar bij medische klachten: overmatig zweten, migraine en tandenknarsen. Voor huisartsen, tandartsen en andere zorgverleners is het daarom nuttig om te weten wat het bewijs per toepassing laat zien. Dat verschilt namelijk sterk. Cosmetische kliniek Velvet Clinics in Amsterdam zette de stand van de wetenschap en de Nederlandse richtlijnen op een rij, en legt uit hoe zij daar in de praktijk mee omgaat.

Overmatig zweten: goed onderbouwd, als tweede stap

Bij primaire axillaire hyperhidrose is botulinetoxine een van de best onderzochte behandelingen. In een placebogecontroleerde studie onder 320 patiënten had na vier weken 94 procent van de behandelde groep minstens de helft minder zweetproductie, tegenover 36 procent in de placebogroep (Naumann & Lowe, BMJ 2001). Na zestien weken gold dat nog voor 82 procent. Het effect is tijdelijk; in studies houdt het gemiddeld zes à zeven maanden aan, waarna de behandeling kan worden herhaald.

In de Nederlandse richtlijnen staat botulinetoxine niet aan het begin. Het Farmacotherapeutisch Kompas, gebaseerd op de NHG-Standaard en de NVDV-richtlijn, adviseert eerst voorlichting en een antitranspirant met aluminiumchloride. Pas als dat onvoldoende helpt en de klachten ernstig zijn, is botulinetoxine een volgende stap. De NVDV-richtlijn beoordeelt de kwaliteit van het bewijs volgens GRADE overigens als laag tot zeer laag, vooral door de korte follow-up van veel studies.

Bijwerkingen zijn meestal mild. Pijn op de injectieplaats komt vaak voor. Volgens de productinformatie merkt een kleine groep patiënten (circa 4,5 procent) tijdelijk meer zweten op andere plekken. Voor de behandeling is het belangrijk secundaire oorzaken van overmatig zweten uit te sluiten.

Chronische migraine: een bescheiden, maar voor sommigen waardevol effect

Bij migraine is het bewijs beperkt tot chronische migraine: hoofdpijn op vijftien of meer dagen per maand, waarvan minstens acht met migrainekenmerken. Een Cochrane-review (Herd e.a., 2018) laat zien dat botulinetoxine bij deze groep gemiddeld ongeveer twee migrainedagen per maand minder geeft dan placebo. In de grote PREEMPT-studies had 47 procent van de behandelde patiënten minstens de helft minder hoofdpijndagen, tegenover 35 procent met placebo. Het gemiddelde effect is dus bescheiden, maar een deel van de patiënten heeft er duidelijk baat bij. Bij episodische migraine en bij spanningshoofdpijn is een effect niet aangetoond.

De NVN-richtlijn Hoofdpijn noemt botulinetoxine bij chronische migraine ‘gering effectief’ en benadrukt dat medicatieovergebruik eerst moet worden aangepakt. Via de neuroloog kan de behandeling onder voorwaarden worden vergoed, als preventieve medicatie onvoldoende werkt of niet wordt verdragen. Mogelijke bijwerkingen zijn onder meer nekpijn, tijdelijke spierzwakte en een iets lager ooglid.

Tandenknarsen: vooral minder kracht, bewijs nog beperkt

Bruxisme komt veel voor. In Nederland rapporteert ongeveer 16 procent van de volwassenen knarsen of klemmen in de slaap, en ongeveer 5 procent overdag (Wetselaar e.a., 2019). Volgens de internationale consensusdefinitie is bruxisme bij verder gezonde mensen gedrag en niet per definitie een stoornis.

Injecties met botulinetoxine in de kauwspier verminderen vooral de kracht waarmee wordt geklemd. Een recente meta-analyse van placebogecontroleerde studies vond een duidelijke afname van de intensiteit van de spieractiviteit, maar weinig zekerheid over minder knarsepisodes, en geen direct bewijs voor minder pijn (Val e.a., J Clin Med 2026). Een overzicht van veertien systematische reviews concludeert dat de methodologische kwaliteit nog geen definitieve conclusies toelaat (Coelho e.a., Toxins 2025). Het effect houdt meestal drie à vier maanden aan.

Botulinetoxine is niet geregistreerd voor bruxisme. Onderzoekers van ACTA noemen het in het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde (Lobbezoo e.a., 2024) een laatste stap, na uitleg en bewustwording, een opbeetplaat en eventueel fysiotherapie. Ook wijzen zij op onzekerheid over de lange termijn: kleine studies suggereren dat jarenlang herhalen invloed kan hebben op het kaakbot, al is dat bewijs zwak en tegenstrijdig.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Het beeld per toepassing is duidelijk verschillend:

–  Overmatig zweten: goed onderbouwd en in de richtlijnen opgenomen als tweede stap na aluminiumchloride.

–  Chronische migraine: bescheiden gemiddeld effect, bij een deel van de patiënten waardevol; regie bij voorkeur bij of in overleg met de neuroloog.

– Tandenknarsen: een aanvullende optie als eerstelijnsmaatregelen onvoldoende helpen, met nog beperkt bewijs en onzekerheid over de lange termijn.

Voor alle drie geldt: een zorgvuldige diagnose en het uitsluiten van andere oorzaken gaan voor, en de behandeling is tijdelijk.

Hoe Velvet Clinics hiermee omgaat

Velvet Clinics behandelt patiënten met overmatig zweten, chronische migraine en tandenknarsen. De kliniek sluit daarbij aan op de route in de eerste lijn: een behandeling met botulinetoxine wordt ingezet als aanvulling wanneer maatregelen als een antitranspirant met aluminiumchloride, een opbeetplaat of preventieve migrainemedicatie onvoldoende effect hebben. Elke behandeling begint met een kosteloos consult bij de arts, waarin klachten, voorgeschiedenis en eerdere behandelingen worden besproken. Ook het gebruik van het middel buiten de geregistreerde indicaties komt daarbij vooraf aan bod. Na de eerste behandeling volgt een vaste evaluatie, zodat dosering en aanpak per patiënt kunnen worden afgestemd.

Over Velvet Clinics
Velvet Clinics is een kliniek voor cosmetische geneeskunde en huidtherapie aan de Stadionweg in Amsterdam-Zuid. De medische behandelingen worden uitgevoerd door een BIG-geregistreerd arts met als aandachtsgebied cosmetische geneeskunde, die ook andere artsen opleidt in geavanceerde injectietechnieken. Voor huidtherapie werkt de kliniek met een geregistreerd huidtherapeut. De kliniek werkt volgens vastgelegde behandelprotocollen en een eigen kwaliteitshandboek, en richt zich op zorgvuldige behandelingen met een natuurlijk resultaat.