Oxyle
PFAS stellen de farmaceutische industrie voor een lastig dilemma. Aan de ene kant ligt deze stofgroep maatschappelijk en juridisch streng onder een vergrootglas. Aan de andere kant kan de medische wereld simpelweg nog niet zonder gefluoreerde verbindingen.
Maar liefst één op de vijf medicijnen op de markt bevat minstens één fluoratoom. Fluor doet namelijk wonderen voor de werking van een medicijn. Het zorgt er onder meer voor dat een stof stabieler blijft in het lichaam, beter wordt opgenomen en zich sterker hecht aan het beoogde doelwit.
Nu is een medicijn met fluor niet per definitie een PFAS. Wel vallen sommige werkzame stoffen, tussenproducten en hulpstoffen in het productieproces onder de officiële PFAS-definities. Daarnaast kunnen er bij de afbraak van deze stoffen hardnekkige gefluoreerde bijproducten ontstaan die lang in het milieu blijven hangen.
Toch is het schrappen of vervangen van fluorchemie geen simpele knop die je zomaar omzet. Zonder fluor verliest een medicijn immers vaak zijn therapeutische kracht, en een gelijkwaardig fluorvrij alternatief is technisch lang niet altijd haalbaar. Mocht er al een geschikt alternatief worden gevonden, dan kost het ontwikkelen en testen van zo’n nieuw geneesmiddel doorgaans meer dan tien jaar.
Omdat de zorg niet zomaar zonder deze medicijnen kan, is een acuut verbod geen realistisch scenario. De farmaceutische sector staat voor de taak om de PFAS-impact van huidige productieprocessen zo snel mogelijk terug te dringen, terwijl de langdurige zoektocht naar veilige alternatieven op de achtergrond doorgaat.
De druk neemt toe
Ook regelgeving zet de sector steeds verder onder druk. Zo adviseerde het deskundigencomité van het Europees Chemicaliënagentschap (ECHA) medio 2026 al om trifluorazijnzuur, beter bekend als TFA, officieel aan te merken als een stof die zeer hardnekkig, beweeglijk én giftig is. Daarbovenop valt TFA door nieuwe Europese waterregels nu onder de PFAS-normen voor oppervlaktewater. Vanaf eind 2027 moeten bedrijven de uitstoot van deze stof dan ook verplicht en scherp in de gaten houden.
Dat levert in de praktijk de nodige hoofdbrekens op. PFAS kunnen namelijk op allerlei manieren in het afvalwater van de medicijnproductie belanden: via de werkzame stoffen zelf, maar ook via tussenproducten, chemische reststoffen of afbraakproducten. Wat precies de boosdoener is, verschilt sterk per medicijn en fabriek. Vooral voor contractfabrikanten (CDMO’s) is dat een ingewikkelde legpuzzel, omdat zij continu van klus én productielijn wisselen voor verschillende opdrachtgevers.
Het probleem achter de filterfase
Om deze uitdagingen op te lossen is de juiste zuivering cruciaal. Wanneer de herkomst van de verontreiniging eenmaal helder is, volgt de stap naar behandeling. Veel bedrijven grijpen daarbij naar bekende scheidingstechnieken zoals actieve kool, ionenwisseling of omgekeerde osmose. Deze methoden werken doordat ze de PFAS-moleculen uit het water filteren, waardoor het gezuiverde water netjes aan de lozingsnormen voldoet.
De valkuil zit echter in wat er achterblijft. Deze technieken breken PFAS namelijk niet af, maar ‘vangen’ het alleen op. De chemische verbindingen blijven intact. Daardoor verschuif je het probleem van het afvalwater naar een nieuw afvalprobleem. Je houdt een sterk geconcentreerde reststroom over, zoals een verzadigd koolstoffilter of een vervuild membraan. Die PFAS-houdende reststroom verdwijnt niet vanzelf, maar moet vervolgens opgeslagen, gevaarlijk getransporteerd en op extreem hoge temperaturen verbrand worden. Kortom, het water is schoon maar de PFAS bestaat nog steeds.
Bij ultrakorte PFAS zoals TFA lopen deze traditionele methoden helemaal vast. TFA is zo mobiel en wateroplosbaar dat standaardfilters er nauwelijks grip op krijgen. Zwaardere scheidingstechnieken vragen bovendien veel energie en zorgen voor hoge operationele kosten. Tel daar bij op dat farmaceutisch afvalwater vaak een complexe cocktail is van PFAS, oplosmiddelen en zouten, en de grens van fysieke scheiding is snel bereikt.
Het enkel afvangen van PFAS is daarom niet meer genoeg. Het gaat erom wat er na die eerste stap gebeurt. Dat verklaart de toenemende vraag naar geavanceerde technieken die PFAS in complexe waterstromen direct en aantoonbaar afbreken tot onschadelijk fluoride.
Stuur aan op de gehele keten
Gefluoreerde chemie blijft voorlopig onmisbaar voor de farmaceutische industrie, terwijl de druk vanuit de regelgeving snel toeneemt. De oplossing ligt daarom niet alleen in het zoeken naar vervangers, maar vooral in het beheersen van de stoffen die tijdens de productie vrijkomen.
Om deze uitdagingen op te lossen is het belangrijk om naar de gehele keten te kijken. Een doordachte aanpak begint bij het in kaart brengen van PFAS-bronnen in het productieproces, loopt via effectieve zuivering en afbraak, en eindigt pas bij het veilig verwerken van eventuele reststromen. Alleen door sturing op die complete keten krijgt de industrie écht grip op PFAS.
Fajer Mushtaq, CEO & Co-founder at Oxyle
Meer informatie