Rathenau Instituut: digitale technologie is geen wondermiddel

Volgend artikel: Toezichthouder heeft rol bij mensgericht digitaliseren
Lees meer

De overheid presenteert digitale technologie ten onrechte als wondermiddel. De mogelijkheden worden stelselmatig overschat, terwijl de risico’s juist onderbelicht blijven. Dat betogen onderzoekers van het Rathenau Instituut. Een nieuw kabinet moet deze valkuil vermijden en regels en randvoorwaarden durven opstellen: “De ondermijnende invloed van de grote platformbedrijven op de democratie en de economie, is te lang op zijn beloop gelaten.”

“Ondanks tal van initiatieven slaagt de overheid er niet in om de uitdagingen van de digitale samenleving voldoende het hoofd te bieden”, schrijven directeur Melanie Peters en onderzoekers Jurriën Hamer en Linda Kool in een recent opiniestuk. “Het komende kabinet moet het tij keren. Hoe? Stop met het overschatten van de kansen van digitalisering, en het onderschatten van de risico’s.”

Afgebakende omgeving

Het Rathenau Instituut, dat al vijfendertig jaar de impact van wetenschap, innovatie en technologie op de samenleving onderzoekt, erkent dat sommige digitale technologieën onmiskenbaar succes hebben. Maar die successen beperken zich doorgaans tot ‘helder afgebakende omgevingen’.

Inbedding

De ervaringen in de zorgsector spreken in dit opzicht boekdelen. De toepassing van AI bij medische scans noemen de auteurs veelbelovend. De corona-app, die vorig jaar met hoge verwachtingen werd ingevoerd, struikelde daarentegen omdat het contactonderzoek en vervolgacties niet op orde waren. “Een app zonder context is nooit de silver bullet voor het tegengaan van een epidemie”, aldus de auteurs. “Digitale technologie is pas deel van de oplossing als deze verstandig ingebed wordt in complexe praktijken als de zorg en het onderwijs.”

Dreigingen

Naast onderschatting van de context speelt ook miskenning van de risico’s digitale innovatie parten, vinden de auteurs: “Het is tot dusver niet gelukt om deze dreigingen voldoende het hoofd te bieden. De afgelopen jaren is er gelukkig meer aandacht gekomen voor privacy, veiligheid en non-discriminatie […] Maar onze digitale netwerken zijn er niet veiliger op geworden.”

Ondermijnende invloed

Sterker nog: voor de dieperliggende effecten van digitale innovaties is nog altijd weinig oog. “De ondermijnende invloed van de grote platformbedrijven op de democratie en de economie, is te lang op zijn beloop gelaten. Ook de komende jaren krijgt de samenleving te maken met digitale toepassingen die op gespannen voet staan met mensenrechten, zoals AI-systemen die proberen onze emoties uit te lezen of ons op afstand identificeren.”

Door dit alles ligt er volgens de schrijvers een urgente vraag op de formatietafel: “Hoe zorgen we ervoor dat de digitale samenleving over vier jaar écht veiliger, duurzamer, gezonder en menselijker is?”

Nuchterheid

Rathenau adviseert een nieuw kabinet om te beginnen “wat Hollandse nuchterheid over de mogelijkheden van digitale technologie”. “Computers zijn goed in het beheersen van de regels van een spel als Go, maar niet in het voorspellen van sociale uitkomsten.”

Stevige positie

Een nieuw kabinet moet ook op tijd regels en randvoorwaarden durven op te stellen.  “Verantwoorde innovaties vragen om het tijdig innemen van stevige, heldere posities – door een nieuw kabinet én door volksvertegenwoordigers. Waar nodig zullen ze ook de uitrol van ongewenste toepassingen moeten stoppen. Anders blijven we in de digitale samenleving dweilen met de kraan open.”

Met het opiniestuk nemen Hamer, Kool en Peters een voorschot op een komend rapport over digitalisering, dat het Rathenau Instituut het kabinet wil aanbieden.

Philip van de Poel Auteur
Lees meer

Meer over

Innovatie,

Deel

Delen van data draagt bij aan betere hartzorg
Lees meer
KPN kiest voor duurzaam partnerschap met Dutch Health Hub
Lees meer
Joep de Groot: ‘Meer schaal en impact digitale zorg nodig’
Lees meer
Open brief aan CZ: drie suggesties om digitale zorg te versnellen
Lees meer
Toezichthouder heeft rol bij mensgericht digitaliseren

ICT is de ruggengraat van de organisatie. Mensgerichtheid is hierbij nog niet een belangrijke maatstaf, maar zou dat wel moeten zijn.

Ilonka Coenraad Auteur
Lees artikel

Maak een account aan

Om artikelen aan je leeslijst toe te voegen en om artikelen en events met bepaalde thema’s of van specifieke organisaties of auteurs te volgen, dien je ingelogd te zijn met je Mijn Hub account.

Registreer je Of log in