Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we ons brein zo inzetten, dat er gezonde en duurzame keuzes worden gemaakt? Kennelijk een vraag die bij velen speelt, want de Food Mainstage was bij de HR-keynote van Bo van Grinsven afgeladen vol tijdens Zorg & food.
Gedragswetenschapper Bo van Grinsven (Behavioral Insights Company) gaf een spoedcollege over hoe ons brein ons gedrag bepaalt. Dat werd een enigszins ontnuchterende boodschap. Want de meeste beslissingen nemen we snel, instinctief en onbewust.
Voortbordurend op de inzichten van psycholoog en Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman schetste Van Grinsven hoe ‘systeem 1’ (de onbewuste beslissingen) veelal de overhand heeft op ‘systeem 2’ (de langzame, welbewuste beslissingen op basis van kennis).
Over meeste beslissingen denken we niet bewust na
Gedurende de dag neemt een mens zo’n 36.000 beslissingen. “Systeem 1 gebruiken we in 85 tot 95 procent van alle beslissingen die we nemen. Als je al die beslissingen met je bewuste systeem 2 zou nemen, raakt je brein uitgeput. Dat vraagt zoveel cognitieve capaciteit, dan ben je moe. Dus gelukkig denken we over de meeste beslissingen niet zo heel lang en niet zo heel bewust na.”
Lees ook: ‘Wéér een plan? Het is al zo druk’
Denkfouten belemmeren gedragsverandering
Maar dat systeem wordt wel voortdurend beïnvloed door denkfouten. Dat is de cognitieve bias. “Dat is waar de uitdaging zit bij gedragsverandering”, benadrukte Van Grinsven “We hebben lang niet altijd door dat we eigenlijk een soort denkfout hebben gemaakt.”
Veel voorkomend: je ziet vooral wat je wil zien, om je eigen overtuiging overeind te houden. Een andere: de status quo-bias, oftewel de overtuiging dat mensen niet van verandering houden. “Dat wordt vaak gebruikt als argument om iets níet te doen.” Ook onbewuste vooroordelen spelen ons voortdurend parten.
Invloed van oude patronen in ons brein
“Het is heel moeilijk om je hiertegen te wapenen”, was de boodschap van Van Grinsven. “We worden allemaal onbewust beïnvloed door patronen die in ons brein zijn genesteld, hele oude patronen, die vanuit de evolutie in het brein terecht zijn gekomen.”
Daarom is verandering van gedrag bij de invoering van nieuwe systemen en werkwijzen zo ingewikkeld. “Er zijn allemaal onderliggende drijfveren of barrières die ervoor zorgen dat mensen anders reageren op veranderingen.”
Lees ook: Werken is gezond en werkplezier werkt
Nudging en framing als aanpak
Inzicht in gedrag kan helpen om dat te doorbreken, hoewel Van Grinsven erkende dat zelfs zij als gedragswetenschapper niet alle antwoorden heeft. Nudging noemde ze als nuttige methode om mensen onbewust te beïnvloeden om hen het juiste gedrag te laten vertonen.
Framing is een andere aanpak: “De manier waarop je iets beschrijft, helpt om mensen een keuze te laten maken.” Deze benaderingen kunnen volgens Van Grinsven helpen om mensen gezonde en duurzame keuzes te laten maken.
Tips om verandering in gang te zetten
Ten slotte gaf ze de toehoorders een aantal algemene tips mee die helpen om veranderingen in gang te zetten:
- Maak het klein en concreet
- Snap waar de weerstand zit
- Geef met name positieve feedback
- Versterk de sociale norm; gebruik de groepsdruk
- Maak het persoonlijk en betekenisvol
- Creëer keuzevrijheid
Om dat laatste te illustreren gaf ze een inkijkje in het ochtendritueel met haar eigen kinderen. “Ik vraag ze ‘s ochtends: doe je eerst je trui aan of doe je eerst je broek aan? Eigenlijk is mijn boodschap: trek je kleren aan, het maakt me niet uit in welke volgorde ze het doen.
Als ik ze zelf laat kiezen, hebben ze het gevoel dat ze de leiding hebben. Bij ons, grote mensen werkt het net zo. Als je op de werkvloer die keuzevrijheid creëert, gaan mensen makkelijker mee in de verandering.”
