67 procent van de vrouwen werkt door terwijl ze zich eigenlijk ziek voelt en klachten hebben. Een cijfer dat direct de aandacht trekt tijdens één van de lezingen op het recente HR-congres Vrouwengezondheid en Leiderschap. Wat blijkt? Meer dan een derde houdt gezondheidsklachten verborgen op het werk. Voeg daaraan toe dat 80 procent van de vrouwen soms of regelmatig hormonale klachten ervaart op de werkvloer. Dat het percentage werkzame vrouwen in de zorg hoog ligt is geen geheim. Alle reden om de vrouwengezondheid binnen de zorg onder de loep te nemen. Hoeveel arbeidskracht gaat verloren zonder dat die ooit in de verzuimcijfers terechtkomt?
Wat verzuimcijfers niet laten zien
Wie inzetbaarheid wil verbeteren, komt snel uit bij de huidige verzuimcijfers. Een begrijpelijke reflex, want verzuim is meetbaar, zichtbaar en heeft directe gevolgen voor de bezetting. Toch vertelt verzuim slechts een deel van het verhaal. Een grote groep medewerkers verschijnt dagelijks op het werk terwijl hun belastbaarheid onder druk staat. Beter bekend als presenteïsme: aanwezig zijn, maar niet volledig kunnen functioneren door fysieke of mentale klachten. Een extra aandachtspunt binnen de zorg. Vanwege de invloed op productiviteit, maar ook omdat zorgprofessionals werken in een omgeving waarin aandacht, concentratie en veerkracht essentieel zijn. De vraag is daarom niet alleen hoeveel medewerkers uitvallen, maar ook hoeveel medewerkers structureel meer geven dan hun gezondheid eigenlijk toelaat.
Vrouwengezondheid is geen nicheonderwerp
Discussies over vrouwengezondheid worden vaak geplaatst in de hoek van vitaliteit, diversiteit of HR-beleid. Daarmee dreigt de strategische betekenis ervan onderbelicht te blijven. Een van de krachtigste uitspraken tijdens het congres was:
“Vrouwen zijn niet het zwakke geslacht. Ze zijn de kanarie in de kolenmijn.”
Dat beeld raakt de kern. Omdat vrouwengezondheid zichtbaar maakt waar men tegen grenzen aanloopt. De combinatie van werk, een gezin, onregelmatige werktijden, mantelzorg en prestatiedruk komt vaak samen in dezelfde levensfase. Juist in de zorg, waar vrouwen het grootste deel van de beroepsbevolking vormen, zijn die patronen niet incidenteel maar structureel aanwezig. Ligt de focus daarmee nog puur op vrouwengezondheid? Of belanden we daarmee op een breder speelveld waarin vraagstukken over inzetbaarheid en werkcultuur op (de operatie) tafel komen?
Lees ook: Meer aandacht voor vrouwengezondheid in de spreekkamer én op de werkvloer
De vergeten groep waar de meeste winst te behalen valt
Wanneer vrouwengezondheid besproken wordt, is het thema ‘de overgang’ nooit ver weg. Dat klinkt misschien begrijpelijk, maar mogelijk kijken organisaties daarmee naar de verkeerde doelgroep. Gedeelde analyses tijdens het congres tonen aan dat medewerkers bij de Rabobank tussen de 31 en 40 jaar een belangrijke aandachtgroep vormen met het hoogste verzuimpercentage. Een risico dat ook binnen de zorg op de loer ligt. Waarom? Omdat de beroepsgroep in deze leeftijdscategorie aanzienlijk is. Van verpleegkundigen, behandelaren, en praktijkondersteuners tot teamleiders. Stuk voor stuk zorgprofessionals die midden in hun carrière staan en vaak meerdere verantwoordelijkheden combineren. Het opvoeden van jonge kinderen, mantelzorg, een volgende loopbaanstap en een hoge werkdruk komen geregeld op hetzelfde moment samen.
Raakt deze groep overbelast, is het al snel op meerdere vlakken voelbaar. Ook kennis, ervaring, continuïteit en de begeleiding richting andere collega’s komen onder druk te staan. In een arbeidsmarkt waarin elke ervaren zorgprofessional telt, mag dat risico niet onderschat worden.
De overgang verdient een plek in het gesprek
Al het bovenstaande betekent niet dat de overgang vergeten mag worden. Integendeel. Tijdens het congres lieten cijfers zien dat 34 procent van het verzuim onder vrouwen boven de veertig samenhangt met overgang gerelateerde klachten. Opvallend genoeg blijft dit onderwerp op veel werkvloeren nog altijd relatief onbesproken. Categorie: gemiste kans. Slaapproblemen, vermoeidheid en concentratieverlies hebben directe invloed op het dagelijks functioneren. De vraag is daarom niet óf medewerkers hiermee te maken krijgen, maar of organisaties een setting creëren waarin hier vrij over gesproken kan worden. Liefst natuurlijk preventief voor klachten (langdurige) uitval tot gevolg hebben.
Andere manier van kijken naar gezondheid en verzuim
De meest waardevolle les van het congres gaat uiteindelijk niet over hormonen, menstruatie of de overgang. Ze gaat over cultuur. Over de vraag of medewerkers zich veilig genoeg voelen om aan te geven dat het even niet gaat. Over leidinggevenden die verder kijken dan verzuimpercentages. Over organisaties die begrijpen dat duurzame inzetbaarheid niet begint bij herstel, maar bij preventie. Dat vraagt om een andere manier van kijken naar gezondheid. Niet vanuit afwezigheid, maar vanuit vitaliteit. Niet de vraag hoeveel mensen ziek zijn, maar hoeveel mensen voldoende energie en plezier hebben om hun werk goed te blijven doen. Vandaag, morgen en over vijf jaar.
