De Nederlandse zorg staat voor een uitdaging die zich niet langer uitsluitend in ziekenhuizen en spreekkamers afspeelt. Overgewicht en obesitas komen steeds vaker voor, terwijl de druk op de zorgcapaciteit blijft toenemen. Juist daarom verschuift het beleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) steeds nadrukkelijker van behandelen naar voorkomen. Het belang van preventie staat rood omcirkeld en dat is allesbehalve overbodige luxe. Cijfers tonen aan dat meer dan de helft van de Nederlandse volwassenen kampt met een vorm van overgewicht. Ook obesitas komt steeds vaker voor. Daarmee groeit het risico op aandoeningen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en gewrichtsklachten. Bovendien neemt ook de maatschappelijke druk toe. Werkgevers zien het ziekteverzuim toenemen, de vraag naar zorg stijgt en beleidsmakers zoeken naar manieren om gezondheidsproblemen eerder te voorkomen.
Binnen die beweging richting preventie pakt de Gecombineerde Leefstijlinterventie een groeiende rol. Dit gezondheidsprogramma helpt mensen op een verantwoorde manier gewicht te verliezen. Alles door hun leefstijl op een duurzame manier opnieuw in te richten. Voor alle antwoorden op je vragen over deze Gecombineerde Leefstijlinterventie, vaak afgekort tot GLI, zit je hier goed. Wat houdt een GLI precies in, voor wie is het bedoeld, hoe ziet een GLI-programma eruit, wie zijn de GLI-aanbieders en welke resultaten zijn inmiddels zichtbaar? Tijd om alles tot de bodem uit te zoeken.
Wat is een GLI?
Zoals gezegd staat GLI staat voor Gecombineerde Leefstijlinterventie. Het is een erkend zorgprogramma dat mensen met overgewicht of obesitas begeleid naar een gezondere leefstijl. Het richt zich op duurzame gedragsverandering door aandacht te besteden aan voeding, beweging, slaap, stress en andere leefstijlfactoren die van invloed zijn op de gezondheid. Binnen een GLI-traject werken deelnemers samen met gecertificeerde leefstijlcoaches en met andere zorgprofessionals.
Belangrijk detail: een GLI staart zich niet blind op snelle resultaten. De focus ligt bewust op resultaat op de lange termijn. Langdurige gezondheidswinst ontstaat vaker wanneer mensen stap voor stap gezondere keuzes leren maken. Bewuste keuzes die ze ook op de lange termijn volhouden. Vanuit deze gedachte staat niet het getal op de weegschaal centraal, maar het verbeteren van de algehele persoonlijke gezondheid.
De GLI valt sinds 2019 binnen het basispakket van de zorgverzekering. Het programma wordt breed ingezet in de eerstelijnszorg en geldt inmiddels als een belangrijk instrument voor het Nederlandse preventiebeleid. Daarmee sluit de interventie aan bij de bredere beweging naar passende zorg, waarin de focus steeds meer verschuift naar gezondheid en preventie om ons huidige zorgstelsel overeind te houden.
Voor wie is een GLI traject bedoeld?
Een GLI is bedoeld voor volwassenen met overgewicht of obesitas die een verhoogd gezondheidsrisico hebben. Vaak gaat het om mensen die al kampen met aandoeningen zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk, slaapapneu, artrose of hart- en vaatziekten. Ook mensen die nog geen aandoening hebben ontwikkeld, maar wel een verhoogd risico lopen, kunnen in aanmerking komen.
Dat geldt tevens voor jongeren en kinderen. Al wordt hier extra ingezoomd op ieder individueel geval. De exacte voorwaarden waaronder zij een GLI-traject mogen ondergaan verschillen per leeftijdsgroep en verwijssituatie.
Wat vaststaat is dat de doelgroep groeit. Volgen we cijfers van het RIVM, kampt anno nu ruim de helft van de Nederlandse volwassenen met een vorm van overgewicht. Daarnaast heeft ongeveer één op de zes volwassenen obesitas. Dat maakt leefstijl gerelateerde gezondheidsproblemen tot een van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid van dit moment.
Hoe ziet een GLI programma eruit?
Een GLI-traject duurt gemiddeld genomen twee jaar. Die relatief lange looptijd is bewust gekozen, omdat gedragsverandering tijd vraagt. Wie jarenlang ongezonde gewoonten heeft opgebouwd, verandert die meestal niet binnen enkele weken.
Het programma bestaat uit individuele gesprekken en groepsbijeenkomsten onder begeleiding van een gecertificeerde leefstijlcoach. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere gezonde voeding, voldoende beweging, slaapkwaliteit, stressmanagement, motivatie en gedragsverandering.
Het traject bestaat doorgaans uit twee fasen. In de eerste fase ligt de nadruk op het ontwikkelen van nieuwe gewoonten. Daarna volgt een onderhoudsfase waarin deelnemers leren hoe zij deze veranderingen kunnen volhouden.
Deze aanpak sluit aan bij inzichten uit de gedragswetenschap. Mensen zijn eerder geneigd gedrag blijvend te veranderen wanneer zij zelf haalbare doelen formuleren en regelmatig positieve resultaten ervaren. Juist die combinatie van begeleiding, commitment en kleine succeservaringen maakt de GLI onderscheidend ten opzichte van veel kortdurende leefstijlprogramma’s.
Welke GLI programma’s zijn er?
Nederland kent verschillende erkende GLI programma’s. De bekendste zijn:
- CooL (Coaching op Leefstijl)
- SLIMMER
- BeweegKuur
- Samen Sportief in Beweging (SSiB)
Daarnaast maken ook programma’s zoals X-Fittt GLI en Keer Diabetes2 Om GLI onderdeel uit van het huidige aanbod.
Hoewel de invulling per programma verschilt, hebben ze een gemeenschappelijk doel: deelnemers ondersteunen bij het ontwikkelen van een gezondere leefstijl door een combinatie van coaching, gedragsverandering en meer beweging.
Landelijke cijfers laten zien dat de populariteit groeit. Sinds de invoering van GLI-trajecten in 2019 zijn meer dan 120.000 Nederlanders dit gestart en aangegaan. Het aantal nieuwe aanmeldingen is gestabiliseerd en ligt tussen de 13.000 en 15.000 instromers per jaar. Daarmee behoort de GLI inmiddels tot één van de grootste leefstijlinterventies binnen de Nederlandse gezondheidszorg.
Wat zijn de voorwaarden voor deelname aan een GLI?
Volwassenen komen doorgaans in aanmerking voor een GLI wanneer zij voldoen aan een van de volgende criteria:
- een BMI van 30 of hoger;
- een BMI van 25 of hoger in combinatie met een verhoogd gezondheidsrisico, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten.
Daarnaast is een verwijzing van een huisarts of medisch specialist noodzakelijk. Samen met de patiënt beoordeelt de verwijzer of een leefstijlinterventie de meest passende vervolgstap is.
In veel gevallen valt of staat alles met motivatie. Juist omdat deelnemers actief moeten werken aan hun leefstijl gedurende de volledige looptijd van het programma. En hoe hoger de langdurige betrokkenheid, des te groter de kans op blijvend zichtbaar en voelbaar resultaat.
Wordt een GLI vergoed?
Het korte antwoord luidt: ja. Een erkend GLI-programma wordt vergoed vanuit de basisverzekering wanneer een deelnemer voldoet aan de voorwaarden en beschikt over een geldige verwijzing van een huisarts of specialist. De vergoeding gaat bovendien niet ten koste van het eigen risico. Dit is een bewuste keuze om de drempel voor deelname relatief laag te houden.
Een mooie kans voor zorgprofessionals om patiënten via via op weg te helpen naar gestructureerde leefstijlondersteuning. Juist nu overgewicht en obesitas steeds vaker voorkomen, wordt preventie daarmee ook financieel beter toegankelijk.
Vanuit maatschappelijk perspectief is dat extra relevant. Zolang het aantal mensen met overgewicht stijgt, liggen steeds hogere zorguitgaven op de loer. Preventieve interventies zoals de GLI moeten helpen om deze ontwikkeling op langere termijn af te remmen.
Lees ook: Gezondheidsverschillen aanpakken: werken aan gezonde levensjaren
Hoe verhoudt een GLI zich tot obesitasmedicatie?
De opkomst van obesitasmedicatie zoals Wegovy (semaglutide), Ozempic (semaglutide) en Mounjaro (tirzepatide) zorgt voor een nieuwe dynamiek binnen de behandeling van overgewicht en obesitas. Deze geneesmiddelen kunnen bij een deel van de patiënten leiden tot aanzienlijk gewichtsverlies. Experts zien leefstijlinterventies en medicatie niet als concurrerende behandelingen, juist eerder als complementair. Zeker omdat ook bij het gebruik van obesitasmedicatie voeding, beweging, slaap en gedragsverandering essentieel blijven voor een duurzaam resultaat dat een leven lang meegaat. Bij pure focus op medicatie is de kans op een terugval vele malen groter.
Waar kun je een GLI-traject volgen?
Er bestaan meerdere GLI-aanbieders door het hele land. Via huisartsenpraktijken, gezondheidscentra, fysiotherapiepraktijken en gespecialiseerde leefstijlcoaches. Wie nieuwsgierig is naar het beschikbare aanbod in de regio, doet er verstandig aan om via één van deze plekken te informeren. Ook regionale zorggroepen en eerstelijns samenwerkingsverbanden bieden informatie over lopende trajecten en startmomenten.
Voor gemeenten, werkgevers en zorgorganisaties groeit de belangstelling eveneens. Vanwege de gezondheidswinst voor deelnemers, maar ook met duurzame inzetbaarheid, het voorkomen van ziekteverzuim en het terugdringen van zorggebruik in het achterhoofd.
Wat zijn de resultaten van een GLI?
Welk effect hebben deze GLI-trajecten nu echt? Belangrijke vraag, belangrijk antwoord. Onderzoek en monitoring laten zien dat deelnemers gemiddeld gezondheidswinst boeken. Volgens gegevens uit de landelijke GLI-monitor zijn deelnemers aan het einde van het traject gemiddeld ongeveer 5 procent van hun lichaamsgewicht kwijt. Daarnaast neemt de buikomvang af en rapporteren deelnemers een hogere kwaliteit van leven.
Dat klinkt misschien bescheiden, maar binnen de obesitaszorg telt een gewichtsverlies van 5 procent absoluut mee. Wetenschappelijke tonen aan dat dergelijk resultaat bijdraagt aan verbeteringen in bloeddruk, bloedsuikerwaarden en het risico op hart- en vaatziekten.
Verder zijn niet alle positieve effecten te vangen in gewichtsverlies. Deelnemers bewegen vaker, ervaren meer regie over hun gezondheid en slagen er beter in om gezondere keuzes te implementeren in hun dagelijkse routine. En precies die duurzame gedragsverandering maakt de Gecombineerde Leefstijlinterventie interessant vanuit het oogpunt van preventie.
