De zorg van morgen staat voor grote uitdagingen en razendsnelle technologische ontwikkelingen. Hoe kunnen zorgbestuurders nu verstandige beslissingen nemen voor een toekomst die zo onzeker en veranderlijk is? Volgens trendwatcher en futurist Richard van Hooijdonk hebben we een fundamenteel andere kijk op bestuur nodig.
Met vier geïmplanteerde chips in zijn lichaam waarmee hij kan betalen en deuren openen, mag trendwatcher Richard van Hooijdonk zich terecht futurist noemen. Een volgende chip waar hij op hoopt, is er een in zijn hoofd. “Ze voelen als een tattoo. Als je er eentje hebt, wil je er meer.”
Dit soort technische ontwikkelingen veranderen de manier waarop we naar zorg en haar toekomst kijken. “We moeten de komende jaren keuzes maken.”
Preventieve zorg in het lichaam
Een voorbeeld van die veranderende blik is de groeiende aandacht voor preventieve zorg. “We dragen devices die ons waarschuwen voordat het verkeerd gaat. Slimme kleding, een slim matras, sensoren en camera’s in woningen die voorspellen wanneer iemand gaat vallen, of een irisscan en stemanalyse die inschat hoe het met je gaat”, aldus Van Hooijdonk.
Een chip in het lichaam klinkt misschien als een leuke gimmick, maar het is meer dan dat. “Waarschijnlijk gaan we toe naar een toekomst waarin je een half uur voor een hartaanval een signaal krijgt, of een aantal maanden voor een burn-out. Omdat het lichaam vanbinnen verandert en technologieën in het lichaam dat kunnen monitoren.”
Lees ook: Succesvol ondernemen met AI in de zorg: ‘Wees verdomd zeker van je zaak’
AI versus de mens
Ook de manier waarop we kijken naar de inzet van personeel verandert door innovatieve ontwikkelingen. Van Hooijdonk schetst een toekomst waarin robots een prominente rol hebben. “In het ziekenhuis word je begroet door een robot die jou herkent. Vervolgens word je begeleid naar de juist plek, neemt de robot bloed af, en zodra je het ziekenhuis uitloopt, komen de uitslagen binnen via een app.”
Robots en AI-toepassingen bieden oplossingen die de zorg beter maken. Denk aan spraakgestuurd rapporteren waardoor de arts in de spreekkamer meer tijd en aandacht heeft voor de patiënt.
De keerzijde van zulke technologische ontwikkelingen is dat bestaande functies van mensen veranderen of worden overgenomen. Volgens Van Hooijdonk is het essentieel om hierop in te spelen. “Mensen die géén AI gebruiken worden vervangen door mensen die wél AI gebruiken. En dat geldt ook voor organisaties. Je moet mee met die ontwikkeling.”
AI-first organisaties hebben de toekomst
Van Hooijdonk pleit daarom voor een radicaal andere inrichting van zorgorganisaties. “AI en robots zijn niet leuk. Ze zijn een directe noodzaak om daar als bestuurder anders over na te denken.”
Veranderen is echter niet onze eerste natuur volgens hem. “Het immuunsysteem van de organisatie zal er alles aan doen om ervoor te zorgen dat het niet verandert. Wij zijn niet gemaakt om te veranderen. Wij zijn gemaakt om iedere dag dezelfde dingen te doen. Zo zijn we opgeleid.”
Technologie verandert daarentegen wél in een moordtempo. “Dat betekent dat we een achterstand opbouwen, terwijl we als organisatie rustig de tijd nemen om te veranderen.”
Lees ook: De zorgprofessional van morgen: samenwerken met AI
Managen van onzekerheid leidt tot meer zekerheid
Hoe de toekomst van de zorg er precies uit gaat zien, weet niemand. Daarom ziet Van Hooijdonk het als een verplichting om als organisatie meerdere scenario’s te hebben. “Leiders die nu leiden, horen de toekomst te leiden. Dat is je taak anno 2026. Bestuurders moeten de onzekerheid gaan managen.”
En een manier om dat te doen, is de nadruk leggen op HR in plaats van op IT. “Het is niet meer de IT-manager die de held is, het zijn de HR-managers. Mensen, hun skills en wendbare organisaties zijn de toekomst van de zorg”, vertelt van Hooijdonk. Ook nieuwsgierigheid mag niet ontbreken. “Je kunt een goede leider hebben, maar zonder intrinsieke nieuwsgierigheid kun je het vergeten.”
Van organisatie naar ecosysteem
We moeten bestaande structuren in de zorg durven los te laten. “De manier waarop we zijn georganiseerd, met hiërarchieën en raden van bestuur, gaat niet meer werken. Het wordt als bestuurder tijd om risico te gaan nemen.”
Het zou volgens Van Hooijdonk beter zijn om organisaties om te dopen tot ecosystemen, met daarin een sleutelrol voor de ecosysteemontwerper: een persoon midden in de organisatie, iemand die alle uitdagingen kent, en contacten heeft met startups en wetenschappers.
Lees ook: ICT en vastgoed: nu bouwen aan zorg van morgen
Een toekomst waarin generaties samenwerken
“Wat zou er gebeuren als twee generaties gaan besturen op belangrijke plekken?” vraagt Van Hooijdonk zich af. “Ik wens dat iedere leider een twintigjarige naast zich krijgt om samen mee te gaan besturen. De jongere persoon voelt de toekomst, die oudere persoon kent de wereld van nu.”
Bestuurders staan voor grote uitdagingen, kansen én keuzes, waarbij samenwerking onmisbaar is volgens Van Hooijdonk. “Ik zie veel losse koninkrijkjes met fantastische mensen die mooie dingen doen, maar dit moet je collectief aanpakken. Je moet mensen om je heen verzamelen die bereid zijn te strijden tegen slecht beleid en slecht leiderschap.”
