Wanneer iemand de diagnose Alzheimer krijgt, is ingrijpen eigenlijk al te laat. Wat als een vroegtijdige geheugentest het risico op dementie in kaart kan brengen? Dat is precies wat de Seattle-Groningen Memory Assessment (SGMA) van Precision Cognition Labs mogelijk maakt. Met deze digitale geheugentest is het bedrijf de achtste finalist van de Nationale Zorginnovatieprijs.
Ongeveer 1 op de 5 mensen krijgt te maken met dementie, waarvan in zo’n zeventig procent van de gevallen Alzheimer de oorzaak is. De ziekte ontwikkelt zich vaak jarenlang ongemerkt. Tegen de tijd dat de diagnose wordt gesteld, is er meestal al aanzienlijke schade aan het brein ontstaan.
“Dan hoef je eigenlijk al geen een test meer te doen. Voor vastleggen van de diagnose is het nuttig, maar je bent dan al te laat om er nog iets aan te doen”, aldus Hedderik van Rijn, hoogleraar cognitieve wetenschap en neurowetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen en medeoprichter van Precision Cognition Labs.
Digitale geheugentest
Het bedrijf ontwikkelde daarom de Seattle-Groningen Memory Assessment (SGMA): een digitale geheugentest die een toegankelijke, betrouwbare en herhaalbare manier biedt om geheugencapaciteit over verloop van tijd te screenen.
Dit werkt via een adaptief leersysteem met een algoritme. “ De test laat gebruikers bijvoorbeeld feitjes leren over onderwerpen naar keuze, zoals hondenrassen, sterrenbeelden of pastasoorten. Terwijl mensen nieuwe informatie opnemen, analyseert het algoritme hoe snel ze leren en hoe snel ze die kennis weer vergeten”, vertelt Van Rijn.
Lees ook: Jet Bussemaker pleit voor flipping the healthcare system: ‘Echte verandering komt van onderop’
Vroegtijdig ingrijpen
De resultaten geven vervolgens een nauwkeurige inschatting hoe iemands geheugen zich verhoudt tot wat je op een bepaalde leeftijd zou mogen verwachten.
Volgens Van Rijn ligt daar een belangrijke sleutel in de strijd tegen Alzheimer. “Het ziet er niet naar uit dat we medicijnen krijgen die iemand met Alzheimer weer terugbrengen naar het geheugen van een dertigjarige”, zegt hij. “Wat we wel kunnen doen, is de achteruitgang vertragen. Maar dan moet je zo vroeg mogelijk met medicatie en leefstijlinterventies beginnen.”
Winst voor patiënt én de zorg
Vroegtijdig kunnen ingrijpen betekent meer winst op meerdere gezondheidsvlakken. Van Rijn: “Voor patiënten betekent het een betere kwaliteit van leven en voor de zorg kan het veel kosten besparen.”
Uit studies van Precision Cognition Labs blijkt dat de test ongeveer 85 procent overeenstemming heeft met wat drie neurologen concluderen na twee volledige dagen aan neuropsychologisch onderzoek in het ziekenhuis.
Van Rijn benadrukt overigens dat niet al het onderzoek in het ziekenhuis een overbodige luxe wordt. “Wij meten slechts het geheugen. Er zijn alsnog bredere tests nodig om bijvoorbeeld aandachtstoornissen uit te sluiten.”
Testen is géén pesten
Volgens Van Rijn verschilt deze test fundamenteel van traditionele geheugentesten. “Er wordt vaak gezegd: testen is pesten. Je wordt vaak afgerekend op wat je niet meer weet. Wij draaien dat om. Wij kijken juist naar hoe goed iemand nog kan leren.”
Ook al is je geheugen vrij slecht, de adaptieve test is zodanig ingericht dat je altijd tussen de 80 en 90 procent correct hebt. “Het is bijna een soort computerspel waarbij je iedere keer een moeilijker level hebt en die levels zijn zo gemaakt dat je soms faalt, maar het meestal wel haalt. Dat geeft een goed gevoel. Op het moment dat je iets te makkelijk maakt, is het doodsaai. Is het te moeilijk, dan stoppen mensen er ook mee.”
Daarnaast is het op dit moment de enige geheugentest die je in principe elke dag zou kunnen doen, zonder het zogenoemde re-test effect. Van Rijn: “Veel bestaande testen, als je die een jaar later nog een keer doet, scoor je er beter op omdat je het al een keer eerder hebt gedaan. De SGMA-test biedt elke keer een ander onderwerp naar keuze aan. Gewoon een onderwerp waar je iets over kan leren.”
Lees ook: Maak kennis met de vakjury van de Nationale Zorginnovatieprijs 2026
Tip voor andere zorgondernemers
De implementatie van nieuwe zorgtechnologie gaat volgens Van Rijn niet altijd over rozen. “De zorg is conservatiever dan je van tevoren denkt. Mensen zijn gewend om dingen te doen zoals ze die altijd gedaan hebben.”
Voor andere zorginnovatoren heeft hij daarom een duidelijke boodschap: “Je moet een rasoptimist zijn. Van de twintig leads die je hebt, wordt er met geluk één een onbetaalde pilot. Je komt onderweg veel uitdagingen tegen. Maar als je blijft doorgaan, kun je echt iets veranderen. Zorg dat je een sterk team hebt waar je op terug kunt vallen.”
Over de Nationale Zorginnovatieprijs
In 2026 reikt Zorginnovatie.nl voor de elfde keer de Nationale Zorginnovatieprijs uit voor de meest vernieuwende zorginnovatie in de opschalingsfase. Deelnemers maken kans op de vakjuryprijs ter waarde van €10.000 en op de publieksprijs ter waarde van €5.000. Daarnaast krijgen ze begeleiding bij de verdere (door)ontwikkeling van hun innovatie.
Precision Cognition Labs staat in de finale van de Nationale Zorginnovatieprijs 2026 tijdens het Health Valley Event op 12 maart 2026 in Nijmegen. De uitreiking van de nationale vakjuryprijs en publieksprijs is tijdens Zorg & ict op 15 april bij Jaarbeurs Utrecht. Niemand minder dan Jet Bussemaker zal de prijs overhandigen aan de gelukkige winnaars.
